هابل تصویر خیرهکنندهای از سحابی شبح — پیش از مرگ ستارگان چه میشود؟
تصویری شگفتانگیز و مهیبی که توسط NASA دوربین فضایی هابل ثبت شده است، بقایای شبحوار یک ستارهٔ در حال مرگ را نشان میدهد.
ناسا دوربین فضایی هابل تصویری مسحورکننده از NGC 6369، سحابی سیارهای که بهعنوان «سحابی شبح کوچک» شناخته میشود، به نمایش گذاشت. این ابر در حدود 2,000 تا 5,000 سال نوری از زمین قرار دارد و نتیجهٔ ستارهای در حال مرگ است که لایههای بیرونیاش را به فضا رها کرده است. ظاهر شبحوار این سحابی هم نجومشناسان آماتور و هم دانشمندان را مسحور کرده است.
این سحابی که در جهت صورت فلکی افیچوس واقع شده است، فرصتی بینظیر برای مطالعهٔ فرایند مرگ ستارگان فراهم میآورد. همانطور که ستارگانی مانند خورشید ما به انتهای عمر خود میرسند، به غولهای سرخ تبدیل میشوند و لایههای بیرونی خود را رها میسازند تا سحابیهای سیارهای شکل بگیرند. به گفتهٔ ناسا، تصویری که هابل گرفته است به دانشمندان اجازه میدهد این پدیدههای پیچیده و کوتاهمدت را با جزئیات بیسابقهای بررسی کنند.
«سحابی شبح کوچک»
سحابی NGC 6369 بهدلیل ظاهر شبحوار و ابرمانند خود که ستارهٔ مرکزی ضعیف و در حال مرگ را احاطه کرده است، بهعنوان «سحابی شبح کوچک» شناخته میشود. لایههای بیرونی این ستاره به فضا رها شدند و این ابر گازی ضعیفاً درخشان را تشکیل دادند. بر پایهٔ یافتههای ناسا، این سحابیهای سیارهای پدیدهای رایج اما کوتاهمدت در چرخهٔ حیات ستارگانی با جرم مشابه خورشید ما هستند. این سحابیها که از شکل گرد خود که هنگام مشاهده با تلسکوپ کوچک شبیه سیارات است نامگذاری شدهاند، پایان فاز غول سرخ ستاره را نشان میدهند.
این سحابی خاص در جهت صورت فلکی افیچوس قرار دارد و بین 2,000 تا 5,000 سال نوری از زمین است. تصاویر دقیق دوربین فضایی هابل ساختار پیچیدهٔ این سحابی را بهخوبی ثبت میکند و برای ستارهشناسان نمای واضحتری از مواد رها شده در این مرحلهٔ نهایی تکامل ستارهای فراهم میآورد. گازهای ملایم درخشان که ستاره را احاطه کردهاند، نگاهی به آنچه در تقريباً پنج میلیارد سال آینده برای خورشید ما خواهد افتاد، میاندازند.
قابلیتهای تصویربرداری هابل
مشارکت هابل در مطالعهٔ سحابیهای سیارهای مانند NGC 6369 بینظیر است. قابلیتهای با وضوح بالا این تلسکوپ، بهویژه دوربین میدانی وسیع سیارهای ۲ (WFPC2)، به ستارهشناسان امکان میدهد تصاویر این سحابی را با شفافیت بسیار بیشتر نسبت به تلسکوپهای زمینی بهدست آورند. همانطور که آژانس فضایی ایالات متحده بیان کرد:
«حلقهٔ شبیه دونات آبی‑سبز نشان دهندهٔ نور ناشی از اتمهای اکسیژن یونیزهشده است که دو الکترون خود را از دست دادهاند (آبی) و از اتمهای هیدروژن که الکترون تک خود را از دست دادهاند (سبز). رنگ قرمز نشانگر انتشار از اتمهای نیتروژن است که تنها یک الکترون را از دست دادهاند.»
علاوه بر حلقهٔ آبی‑سبز، سحابی همچنین انتشارهای قرمز را نشان میدهد که نمایانگر اتمهای نیتروژن از دسترفته از الکترونها هستند. این تصویربرداری دقیق به دانشمندان درک عمیقتری از فرآیندهای یونیزاسیونی که در مراحل نهایی حیات یک ستاره رخ میدهند، میدهد. وضوح تصاویر هابل امکان مطالعه این تعاملات و رفتار گازهای اطراف را با جزئیات بیسابقهای فراهم میکند.
آیندهٔ خورشید ما
چنانکه در بیانیه منتشر شده توسط برنامه فضایی آمریکا اشاره شده است، ستارگانی مانند خورشید تحول مشابهی را تجربه خواهند کرد هنگامی که به پایان عمر خود میرسند.
«خورشید ما ممکن است سحابی مشابهی پرتاب کند، اما این اتفاق تا پنج میلیارد سال دیگر رخ نخواهد داد. گاز با سرعت حدود 15 مایل بر ثانیه از ستاره دور میشود و پس از حدود 10,000 سال در فضاهای بینستارهای پراکنده میشود. پس از آن، جزیرهٔ ستارهای باقیمانده در مرکز بهتدریج برای میلیاردها سال خنک میشود و به یک کوتولهٔ سفید کوچک تبدیل میشود و نهایتاً ناپدید میگردد.»
این تحول هنوز میلیاردها سال دیگر تا رخ دادن فاصله دارد، اما درک این فرآیند بینشهایی دربارهٔ آیندهٔ منظومهٔ شمسی ما میدهد.